جرثقیل (Crane)  دستگاهی برای بلند کردن و جابجایی بارهای سنگین است که در پروژه‌های ساختمانی، بنادر، کارخانه‌ها و کارگاه‌ها استفاده می‌شود.

بر اساس تعریف آیین نامه حفاظتی وسایل حمل و نقل و جابجایی مواد و اشیا در کارگاه ها، جر ثقیل بالابری است که بتواند باری را در حال آویزان در امتداد قائم و افقی جابه جا کند.

 جرثقیل سقفی (Overhead Crane)

نوعی از جرثقیل است که برای جابجایی بارهای سنگین در محیط‌های صنعتی و کارگاهی طراحی شده است. این جرثقیل روی سازه‌ای به نام پل (Bridge) نصب می‌شود که بین دو ریل در طول سالن یا کارگاه حرکت می‌کند.

 جرثقیل سقفی معمولاً شامل اجزای زیر است::

·        

·        

·         Bridge (پل اصلی)

·         Runway Beams (ریل‌ها)

·         End Trucks (کالسکه‌های انتهایی)

·         Trolley (کالسکه)

·         Hoist (بالابر)

·         Hook (قلاب)

·         Controls (کنترل‌ها)

·         Power Supply (منبع تغذیه)

·        

جرثقیل برجی (Tower Crane)

پرکاربردترین نوع جرثقیل در پروژه‌های ساختمانی بلندمرتبه. به زمین یا بدنه ساختمان متصل می­شود و قابلیت باربرداری در ارتفاع زیاد را دارد.

اجزای اصلی

• پایه (Mast) – ستون اصلی عمودی
• بازوی اصلی (Jib) – بازوی بلند افقی برای حمل بار
• بازوی تعادل (Counter Jib) – برای وزنه‌های تعادلی
• کالسکه متحرک (Trolley) – برای حرکت بار روی بازو
• قلاب و سیم‌بکسل – برای بلند کردن بار
• کابین اپراتور – محل کنترل

• جرثقیلی که روی کامیون یا خودرو نصب شده و قابلیت جابه‌جایی سریع بین پروژه‌ها را دارد
• اجزای اصلی:

o     اتاق راننده (Carrier Cab) – محل کنترل حرکت کامیون حامل جرثقیل.

o     اتاق اپراتور (Operator’s Cab) – محل نشستن اپراتور برای کنترل عملیات بلند کردن.

o     بازو یا بوم(Boom / Jib) – قسمت اصلی برای بلند کردن بار که می‌تواند تلسکوپی یا مشبک باشد.

o      قلاب(Hook) – برای گرفتن و بلند کردن بار به کمک کابل‌ها.

o     کابل‌ها و قرقره‌ها(Wire Rope & Pulleys) – برای انتقال نیرو و حرکت قلاب.

o     وزنه تعادل(Counterweights) – برای ایجاد تعادل هنگام بلند کردن بار سنگین.

o     شاسی حامل(Carrier / Truck Base) – بخش متحرک (کامیون یا کشنده) که جرثقیل روی آن
نصب است.

o     جک‌های تعادل(Outriggers) – پایه‌های هیدرولیکی که در هنگام کار باز می‌شوند تا جرثقیل پایدار
بایستد.

o     مست یا دکل(Mast / Tower Section) – قسمت عمودی که بوم و وزنه تعادل به آن متصل‌اند.

o     سیستم گردان(Slewing Unit / Turntable) – مکانیزم چرخش که اجازه می‌دهد بوم ۳۶۰ درجه بچرخد.

الزامات قانون کار:

بازرسی فنی و ایمنی از تجهیزات در دوره های زمانی مشخص مطابق با الزامات قانونی ضروری می باشد. از جمله الزامات قانون کار می توان به آیین نامه های ذیل اشاره نمود:

ü     آیین نامه حفاظتی وسایل حمل و نقل و جا به جا کردن مواد و اشیا در کارگاه ها

ü     آیین نامه حفاظتی کارگاه های ساختمانی

استانداردهای ASME B30 (ایمنی تجهیزات بالابری و جرثقیل‌ها)

1)      B30.1 جرثقیل‌های کابلی (Jacks, Industrial Rollers)

2)      B30.2 جرثقیل‌های سقفی و دروازه‌ای (Overhead & Gantry Cranes)

3)      B30.3 جرثقیل‌های برجی (Tower Cranes)

4)       B30.4جرثقیل‌های پایه‌ای (Portal, Tower, Pedestal Cranes)

5)       B30.5جرثقیل‌های متحرک و کامیونی (Mobile & Locomotive Cranes)

6)        B30.6جرثقیل‌های دریایی (Derricks)

7)       B30.7وینچ‌ها (Winches)

8)       B30.8جرثقیل‌های ریلی (Floating & Locomotive Cranes)

9)       B30.9اسلینگ‌ها (Slings)

10)   B30.10 قلاب‌ها (Hooks)

11)   B30.11 جرثقیل‌های مونوریل و ترولی (Monorails & Underhung Cranes)

12)   B30.12 جرثقیل‌های کابلی ثابت (Container Cranes)

13)   B30.13 سیستم‌های دسترسی برقی (Hoists)

14)   B30.14 جرثقیل‌های ریلی (Side Boom Tractors)

15)   B30.15 جرثقیل‌های دریایی ثابت (Mobile Lifting Devices on Barges)

16)    B30.16 بالابرهای برقی و دستی (Overhead Hoists)

17)   B30.17 جرثقیل‌های سقفی با ریل موازی (Overhead & Gantry Cranes, Single Girder)

18)   B30.18 بالابرهای دستی و زنجیری (Hand Chain Hoists)

19)   B30.19 تجهیزات بالابر تخصصی (Cableways)

20)   B30.20 تجهیزات بارگیری سفارشی (Below-the-Hook Lifting Devices)

21)   B30.21 وینچ‌های دستی (Lever Hoists)

22)   B30.22 جرثقیل‌های کامیونی بازویی (Articulating Cranes)

23)   B30.23 جرثقیل‌های زیرزمینی (Personnel Lifting Systems)

24)   B30.24 تجهیزات بالابر کوچک (Container Handling Cranes)

25)   B30.25 جرثقیل‌های نصب‌شده روی ریل معدنی و صنعتی